Židovski kralj kori vatru — دفتر ۱ · Rumijeva Mesnevija

M1:829 رو به آتش کرد شه «کِای تُندخوآن جهان‌سوز طبیعی‌خوت کو؟ Kralj se vatri okrenu: „O ti žestoke ćudi,gdje ti je ta narav što svijetom plamti i sudi?Suočen s čudom – vatrom koja ne prži vjernike – jevrejski kralj se obraća samoj vatri, pitajući je zašto ne ispoljava svoju urođenu, razornu prirodu.

M1:830 چون نمی‌سوزی چه شد خاصیّتت؟یا ز بختِ ما دگر شد نیّتت؟ Zašto ne goriš, gdje ti je osobina?Ili ti se zbog naše kobi promijenila namjera?U čudu i bijesu, kralj pita vatru zašto ne ispunjava svoju prirodnu funkciju sagorijevanja, pitajući se je li izgubila svoju suštinu ili je promijenila svoju svrhu zbog njegove zle sreće.

M1:831 می‌نبخشایی تو بر آتش‌پرست؛آنک نپرستد ترا، او چون بِرست؟ Vatropokloniku ti ne praštaš;pa kako da se spasi onaj ko te ne obožava?U svom bijesu, kralj kori vatru govoreći: "Ti ne štediš ni one koji te obožavaju; kako je onda moguće da ovi ljudi, koji te uopće ne poštuju, izbjegnu tvoj plamen?"

M1:832 هرگز ای آتش تو صابر نیستیچون نسوزی؟ چیست؟ قادر نیستی؟ O vatro, ti nikad strpljiva nisi bila,zašto ne goriš? Šta je? Zar si moć izgubila?Židovski kralj, zapanjen što vatra ne prži vjernike, podrugljivo je pita zašto odjednom ne ispunjava svoju prirodnu funkciju i da li je izgubila svoju moć.

M1:833 چشم‌بندست این عجب، یا هوش‌بند؟چون نسوزاند چنین شعله‌ٔ بلند؟ Je l' ovo čudo varka za oči, il' za um?Kako ne prži ovoliki plamen plam?Kralj, zbunjen što vatra neće da gori, pita se da li ga vara vid ili razum, jer je nemoguće da tako veliki plamen nema svoju prirodnu moć.

M1:834 جادوی کردت کسی یا سیمیاست؟یا خلافِ طبع تو از بخت ماست؟» Je l' te neko začarao, il' je ovo varka neka?Ili narav svoju mijenjaš zbog zle kobi našeg vijeka?Zbunjeni kralj pita vatru da li je pod uticajem neke magije ili iluzije, ili je pak njeno odbijanje da gori posljedica njegove vlastite zle sreće.

M1:835 گفت آتش من همانم ای شَمناندر آ تا تو ببینی تابِ من Vatra reče: "Ja sam ista, o šamane!Uđi pa da vidiš snagu što iz mene plane."Vatra odgovara kralju da njena priroda nije promijenjena; ona je i dalje vatra koja prži, ali svoju moć ispoljava samo po Božijoj zapovijedi.

M1:836 طبع من دیگر نگشت و عنصرمتیغ حقّم هم به دستوری بَرم Narav moja i moj element se ne promijeniše,Ja sam mač Istine, udaram samo po Njegovoj zapovijedi.Vatra objašnjava da njena suština nije promijenjena; ona je i dalje oruđe u Božijim rukama i djeluje samo kada joj On naredi.

M1:837 بر دَرِ خرگَه سگانِ ترکمانچاپلوسی کرده پیش میهمان Pred vratima jurte, psi turkmenskiponizno se umiljavaju pred gostom.Vatra, poput psa čuvara, ne napada one koje njen Gospodar prepoznaje kao prijatelje; ona djeluje samo po Njegovoj naredbi, a ne po svojoj prirodi.

M1:838 ور بخرگه بگذرد بیگانه‌روحمله بیند از سگان شیرانه او A ako kraj šatora prođe lice strano,vidjet će od pasa napad lavovski, iznenadno.U ovom stihu, Vatra objašnjava da, poput pasa čuvara koji napadaju strance ali su odani gospodaru, i ona djeluje samo po Božijoj naredbi.

M1:839 من ز سگ کم نیستم در بندگیکَم ز تُرکی نیست حق در زندگی Ja u pokornosti nisam manji od psa,niti je Hak u davanju života manji od Turčina.Vatra objašnjava da je, poput psa odanog svom gospodaru Turčinu, ona potpuno pokorna Božijoj naredbi i da Bog, njen Gospodar, nije ništa manji od bilo kojeg zemaljskog gospodara u moći da zapovijeda.

M1:840 آتش طبعت اگر غمگین کندسوزش از امر ملیکِ دین کند Vatra tvoje ćudi ako te rastuži,njeno pečenje je po zapovijedi Kralja Vjere.Tvoja unutrašnja stanja, poput tuge, nisu slučajna; ona su, kao i sve drugo, podređena Božijoj zapovijedi i odvijaju se po Njegovoj volji.

M1:841 آتش طبعت اگر شادی دهداندرو شادی ملیکِ دین نهد Ako vatra tvoje ćudi radost pruža,radost u nju Kralj Vjere polaže.I radost i tuga koje proizlaze iz tvoje prirode ili vanjskih okolnosti zapravo su od Boga; On je taj koji im daje njihov učinak.

M1:842 چونک غم‌ بینی تو استغفار کنغم بامر خالق آمد کار کن Kada tugu osjetiš, traži oprosta od grijeha,tuga dolazi po naredbi Stvoritelja, zato djeluj.Kada te zadesi tuga, ne očajavaj, već se okreni Bogu tražeći oprost, jer je i tuga Njegova odredba koja te poziva na duhovni rad.

M1:843 چون بخواهد عین غم شادی شودعین بندِ پای آزادی شود Kad On htjedne, srž tuge radošću postaje,sama srž okova za noge slobodom postaje.Kada Bog to želi, ono što se čini kao čista tuga može se pretvoriti u radost, a ono što izgleda kao potpuna prepreka može postati put ka slobodi.

M1:844 باد و خاک و آب و آتش بنده‌اندبا من و تو مرده با حق زنده‌اند Vjetar, zemlja, voda i vatra robovi su Njegovi,s nama i s tobom oni su mrtvi, a s Istinom živi.Četiri elementa prirode – vjetar, zemlja, voda i vatra – samo se nama čine kao neživa materija; u stvarnosti, oni su živa i svjesna bića koja služe Bogu.

M1:845 پیش حق آتش همیشه در قیامهمچو عاشق روز و شب پیچان مدام Pred Bogom vatra vazda u stavu stoji uspravnom,poput ašika, danju i noću, nemirna je neprestano.Ovaj stih opisuje vatru, i sve prirodne elemente, kao bića koja su živa i svjesna pred Bogom, neprestano Mu služeći s nemirom i čežnjom zaljubljenika.

M1:846 سنگ بر آهن زنی بیرون جهدهم به امر حق قدم بیرون نهد Kamenom o gvožđe udriš, vatra skoči van,al' i ona po naredbi Božijoj čini korak van.Kada udariš kremen o čelik, iskra koja izleti ne nastaje samo zbog fizičkog uzroka, već zato što joj Bog naređuje da se pojavi.

M1:847 آهن و سنگِ هوا بر هم مزنکین دو می‌زایند همچون مرد و زن Ne udaraj željezo i kamen hirovitosti jedno o drugo,jer to dvoje rađa, baš poput muškarca i žene.Ovaj stih upozorava da se ne djeluje hirovito i nepromišljeno, jer takvi postupci, poput udarca kremena o čelik, neizbježno stvaraju posljedice.

M1:848 سنگ و آهن خود سبب آمد ولیکتو به بالاتر نگر ای مَرد نیک Kremen i gvožđe jesu uzrok, zaista, ali,ti gledaj više, o dobri čovječe!Ovaj stih tvrdi da, iako fizički uzroci poput udaranja kremena o gvožđe postoje, oni su samo posrednici; istinski uzrok svega leži na višem, božanskom nivou.

M1:849 کین سبب را آن سبب آورد پیشبی‌سبب کی شد سبب هرگز ز خویش Jer ovaj uzrok je onaj Uzrok iznio naprijed;kad je ikad uzrok postao sam od sebe, bez Uzročnika?Vidljivi, materijalni uzroci (poput udaranja kremena o čelik) samo su instrumenti jednog višeg, božanskog Uzroka koji ih pokreće. Nijedan posrednički uzrok ne djeluje sam od sebe.

M1:850 و آن سببها کانبیا را رهبرندآن سببها زین سببها برترند A uzroci što poslanike vode putem,uzvišeniji su od ovih ovdje uzroka, znaj.Duhovni uzroci, koje samo poslanici poznaju, nadređeni su materijalnim uzrocima koje mi vidimo i razumijemo.

M1:851 این سبب را آن سبب عامل کندباز گاهی بی بر و عاطل کند Ovaj uzrok onaj Uzrok djelotvornim čini,a ponekad ga opet besplodnim i jalovim učini.Viši, duhovni Uzrok (Božija Volja) daje snagu nižim, materijalnim uzrocima, ali ih isto tako može u potpunosti lišiti njihovog uobičajenog dejstva.

M1:852 این سبب را محرم آمد عقلهاو آن سببها راست محرم انبیا U ovaj uzrok proniknuti mogu razumi,a u one uzroke proniknuti mogu poslanici.Ljudski razum može shvatiti fizičke, vidljive uzroke, ali samo poslanici mogu spoznati više, duhovne uzroke koji upravljaju tim fizičkim.

M1:853 این سبب چه بود بتازی گو رسناندرین چَه این رسن آمد به فَن Šta je ovaj uzrok? Na arapskom reci: konopac.U ovom bunaru, taj konopac se vješto koristi.Ovaj stih objašnjava da su ovozemaljski, vidljivi uzroci poput konopca bačenog u bunar: oni su samo sredstva, a ne stvarna sila koja djeluje.

M1:854 گردِش چَرخه رسن را علّتستچَرخه گردان را ندیدن زَلّتست Okretanje kola uzrok je užetu,al' ne vidjeti Onog što kolo okreće, zabluda je.Fokusiranje na neposredne, vidljive uzroke dok se zanemaruje stvarni, skriveni pokretač koji stoji iza njih, velika je greška.

M1:855 این رسنهای سببها در جهانهان و هان زین چرخِ سرگردان مدان Ova užad uzrokâ na svijetu ovom,čuvaj se, ne smatraj ih od neba vrtoglavog ovog.Ne pripisuj lance uzroka i posljedica koje vidiš u svijetu samo vidljivom, mehaničkom okretanju kosmosa, jer time promašuješ istinskog Uzročnika koji stoji iza svega.

M1:856 تا نمانی صِفر و سرگردان چو چرختا نسوزی تو ز بی‌مغزی چو مَرخ Da ne ostaneš prazan i smeten poput kolotura,da ne izgoriš od besadržajnosti poput drveta merha.Ovaj stih te upozorava da ne budeš poput oruđa koje se besciljno vrti, niti poput nečega što se samo od sebe uništi, jer ne shvataš višu Svrhu koja pokreće sve stvari.

M1:857 باد آتش می‌شود از امر حقهر دو سرمست آمدند از خمرِ حق Vjetar vatrom postaje po Božijoj naredbi,obadvoje su pijani od vina Istine.Po Božijoj zapovijedi, prirodni elementi mogu promijeniti svoju suštinu i djelovati suprotno svojoj prirodi, jer su i oni, kao i sve stvoreno, samo opijeni izvršitelji Njegove volje.

M1:858 آبِ حلم و آتش خشم ای پسرهم ز حق بینی چو بگشایی بصر Vodu blagosti i vatru srdžbe, o sinko,vidjet ćeš da su i one od Istine, kad otvoriš oko.Kada stekneš istinski duhovni uvid, shvatit ćeš da su i naizgled suprotne sile, poput blagosti i srdžbe, u konačnici izrazi Božije volje.

M1:859 گر نبودی واقف از حق جانِ بادفرق کی کردی میانِ قومِ عاد Da duša vjetra nije svjesna Istine bila,kako bi razliku spram naroda Ada učinila?Ovaj stih tvrdi da prirodne sile, poput vjetra koji je uništio narod Ada, nisu slijepe, već djeluju sa božanskom sviješću, razlikujući vjernike od nevjernika po Božijoj zapovijedi.

M1:860 هود گِردِ مؤمنان خطّی کشیدنرم می‌شد باد کانجا می‌رسید Hud oko vjernika liniju povuče,blag posta vjetar kad do nje dopuče.Ovaj stih opisuje kako je razorni vjetar, poslan da uništi narod 'Ad, postajao blag i bezopasan čim bi stigao do čudesne linije koju je poslanik Hud povukao oko svojih sljedbenika da ih zaštiti.

M1:861 هر که بیرون بود زان خط جمله راپاره پاره می‌گُسست اندر هوا A ko god bi van te crte bio,na komade ga zrakom raznosio.Ovaj stih opisuje kako je razorni vjetar, poslan kao božanska kazna, rastrgao svakoga ko se nalazio izvan zaštitne linije koju je iscrtao poslanik Hud.

M1:862 همچنین شیبان راعی می‌کشیدگِرد بر گِردِ رمه خطّی پدید Tako je i pastir Šejban crtao linijuoko svoga stada, da se jasno vidi.Na isti način, pastir po imenu Šejban je crtao zaštitni krug oko svog stada kako bi ga zaštitio dok je bio odsutan.

M1:863 چون به جُمعه می‌شد او وقت نمازتا نیارد گرگ آنجا تُرک‌تاز Kad bi petkom išao u vrijeme molitve,da vuk ondje ne bi izveo prepad.Kada bi pastir Šejban er-Rai odlazio na džuma-namaz, iscrtao bi krug oko svog stada kako bi ga zaštitio od napada vukova.

M1:864 هیچ گرگی در نرفتی اندر آنگوسفندی هم نگشتی زان نشان Nikakav vuk ne bi unutra kročio,niti bi se ijedna ovca od te crte odmetnula.Unutar zaštitnog kruga koji je iscrtao Božiji čovjek, ni vuk se nije usuđivao ući da napadne, niti se ijedna ovca usuđivala izaći i zalutati.

M1:865 بادِ حرص گرگ و حرص گوسفنددایره‌ٔ مرد خدا را بود بند Vjetar pohlepe vuka i pohlepe ovceza krug Božijeg čovjeka bijahu okov.Pohlepa koja tjera vuka da napadne i pohlepa koja tjera ovcu da odluta nemoćne su pred duhovnom zaštitom koju pruža krug iscrtan od Božijeg čovjeka.

M1:866 همچنین بادِ اجل با عارفاننرم و خوش همچون نسیم یوسفان Tako i vjetar Smrti za arife biva,blag i prijatan, poput lahora Jusufova.Za one koji istinski poznaju Boga, smrt nije strašna oluja, već blag i mirisan povjetarac koji donosi vijesti o Voljenom.

M1:867 آتش ابراهیم را دندان نزدچون گُزیده‌ٔ حق بُوَد چونش گَزَد Vatra Ibrahima nije ni taknula zubom;kad je on odabranik Istine, kako da ga ugrize?Prirodni elementi, poput vatre, ne mogu nauditi Božijim odabranicima jer su pod Njegovom izravnom komandom.

M1:868 ز آتش شهوت نسوزد اهل دینباقیان را بُرده تا قعر زمین Od vatre požude ne gore sljedbenici vjere,dok je ostale ona odnijela do samog dna zemlje.Vatra strasti ne može nauditi istinskim vjernicima, ali zato uništava i do samog dna ponižava sve druge koji joj se prepuste.

M1:869 موج دریا چون به اَمر حق بتاختاهل موسی را ز قَبْطی واشناخت Kad mȍrskī vȃl po Božijoj zapovijedi jurnu,narod Musāov od Koptā razazna.Po Božijem naređenju, prirodne sile poput mora mogu razlikovati vjernike od nevjernika, pa su tako valovi poštedjeli sljedbenike Musāa (Mojsija), a uništili Egipćane.

M1:870 خاکْ قارون را چو فرمان در رسیدبا زر و تختش به قعرِ خود کشید Zemlja, kad joj stiže zapovijest za Karuna,sa zlatom i prijestoljem povuče ga u svoje dubine.Kada je stigla Božija naredba, zemlja je progutala oholog bogataša Karuna zajedno sa svim njegovim blagom i moći.

M1:871 آب و گِل چون از دمِ عیسی چریدبال و پر بگشاد، مرغی شد پَرید Kad se glina i voda Isusovim dahom napojiše,raširiše krila i perje, postaše ptica i odletješe.Ovaj stih govori o tome kako je, po Božijem nalogu, Isusov dah oživio neživu glinu, pretvarajući je u pticu koja je poletjela.

M1:872 هست تسبیحت بخارِ آب و گِلمرغ جنّت شد ز نفخِ صِدق دل Tvoj tespih je para od vode i blata,al' posta rajska ptica od daha iskrena srca.Tvoje slavljenje Boga, koje izlazi iz tvog zemljanog tijela, postaje nebesko biće kada je udahnuto iskrenošću srca.

M1:873 کوهِ طور از نور موسی شد به رقصصوفی کامل شد و رَست او ز نقص Planina Tur od Musaova nura u ples se dade,savršen sufija postade i od mahane se ote.Kada je planina Sinaj bila izložena svjetlosti Božijoj objavljenoj preko Musaa (Mojsija), preobrazila se i dostigla duhovno savršenstvo, kao što sufija dostiže savršenstvo i oslobađa se nedostataka.

M1:874 چه عجب گر کوه صوفی شد عزیزجسم موسی از کلوخی بود نیز Što je čudno ako gora postade dragi sufija?I tijelo Musāovo bijaše tek od grude ilovače.Ne treba se čuditi što se neživa planina duhovno preobrazila pod utjecajem Božije svjetlosti, jer je i tijelo poslanika Musāa (Mojsija) stvoreno od obične zemlje.